ErronkariРонкаль (Эрронкари)

Герника 2008 №8

Gernika 2008 №8

Argazkia: Garikoitz Estornez Zubizarreta, 1991ean (Euskomedia Fundazioa) | Фото: Гарикойц Эсторнес Субисаррета, 1991 г. (Фонд Эускомедиа)

Argazkia: Garikoitz Estornez Zubizarreta, 1991ean (Euskomedia Fundazioa)

Фото: Гарикойц Эсторнес Субисаррета, 1991 г. (Фонд Эускомедиа)

Argazkia: Garikoitz Estornez Zubizarreta, 1991ean (Euskomedia Fundazioa) | Фото: Гарикойц Эсторнес Субисаррета, 1991 г. (Фонд Эускомедиа)

Argazkia: Garikoitz Estornez Zubizarreta, 1991ean (Euskomedia Fundazioa)

Фото: Гарикойц Эсторнес Субисаррета, 1991 г. (Фонд Эускомедиа)

Udalerri hau Zangotzako merindadean dago, Nafarroako ipar-ekialdean, hiriburutik, Iruna, 90 km-ra, Huescako mugan ekialdean eta iparraldean Zuberoako mugan. Pirinioetako paisaia ederra da, mendi garaiek inguratzen dute eta errekasto azkarrek igarotzen dute. Inguruan eski gunea dago, bertan jaitsierak edo martxako eskia praktika daitezkeela.
Azken populazio inkestaren arabera, 296 bizilagun bizi dira herrian, horietatik %9 euskalduna da. Eska ibaiak zeharkatzen du herria, Ebrorantzako ibilbide azkarra eginez. Bertatik, garai batean zuhaitz enborrak jaisten zituzten, gero Zaragozan edo Barcelonan saltzeko.
Ondarean nabarmentzen da Andra Mariren irudia, haurrarekin, XII. mendekoa, erromanikoa, Gazteluko baselizan dagoena. Baita merezi du gure arreta San Sebastiango baselizak, XII. mendekoa, gaur egun bizilagunik ez duen lurralde batean dagoena.

 

Этот муниципалитет расположен на северо-востоке Наварры в 90 км от столицы Наварры Памплоны на границе с Уэской и баскско-французской провинцией Субероа (Суль). Пиренейский пейзаж, изобилующий высокими горами и быстрыми речками, очень красив. Рядом находится лыжная станция, где можно попрактиковаться в спуске и беге на лыжах.
Согласно последнему опросу населения, здесь проживает 296 человек, 9% которых баскофоны. Населенный пункт пересекает река Эска в своем стремительном движении к Эбро; в прошлом по этой реке сплавляли лес на продажу в Сарагосе и Барселоне.
В культурном наследии Ронкаля выделяется романская статуя Девы Марии с младенцем XII в., находящаяся в эрмите Нуэстра-Сеньора-Дель-Кастильо. Также следует обратить внимание на эрмиту св. Себастьяна XIII в., расположенную в незаселенной части муниципалитета.

Erronkari. Plazatxoaren ikuspegi zaharra. Argazkia: Sta. M.a del Villar Markesarena (Euskomedia Fundazioa) | Ронкаль. Прежний вид площади. Фото: Маркиз Санта-Мария-дель-Вильяр (Фонд Эускомедиа)

Erronkari. Plazatxoaren ikuspegi zaharra. Argazkia: Sta. M.a del Villar Markesarena (Euskomedia Fundazioa)

Ронкаль. Прежний вид площади. Фото: Маркиз Санта-Мария-дель-Вильяр (Фонд Эускомедиа)

Erronkari. Plazatxoaren ikuspegi zaharra. Argazkia: Sta. M.a del Villar Markesarena (Euskomedia Fundazioa) | Ронкаль. Прежний вид площади. Фото: Маркиз Санта-Мария-дель-Вильяр (Фонд Эускомедиа)

Erronkari. Plazatxoaren ikuspegi zaharra. Argazkia: Sta. M.a del Villar Markesarena (Euskomedia Fundazioa)

Ронкаль. Прежний вид площади. Фото: Маркиз Санта-Мария-дель-Вильяр (Фонд Эускомедиа)

XIV. mendeko azken laurdenean sortzen da “hiru behien zerga” deritzona, zeremonia ikusgarria, bertan Baretuseko bailarako ordezkariek hiru behi ematen dizkiete Erronkariko baiarako ordezkariei, San Martingo “harrian”, Ernas portuan, urtero uztailaren 13an ospatzen da. Ohitura honek gogora ekartzen ditu bi bailaretako hika-mika ekonomikoak.
Biztanle ospetsuen artean azpimarratu behar dugu Juan Gaiarre tenore famatua (1844-1890). Abeslari honek arrakasta izan zuen, besteren artean, Moskun eta San Peterburgon. Esaten denez, abeslariak Errusiako subiranoari esker hitzak euskaraz egin zizkion. 1895. urtean Mariano Benlliure eskultoreak mausoleoa dedikatu zion (hiriko hilerrian 1901. urtean jarri zuten).
Bailara honetan erronkariera erabiltzen zen, 1991. urtetik aurrera desagertutzat ematen den euskalkia. Fidela Bernat (1898-1991) urte hartan euskalkiaz hitz egiten zuen azken emakumea hil zen eta.

 

К последней четверти XIV в. восходит так называемая «дань тремя коровами» — зрелищная церемония передачи трех коров представителями долины Барету (Франция) делегации долины Ронкаль в месте «Камень св. Мартина» на перевале Эрнас ежегодно 13 июля. Обычай напоминает об урегулировании взаимных экономических претензий двух долин.
Среди известных жителей Ронкаля упомянем знаменитого тенора Хулиана Гаярре (1844-1890), снискавшего успех среди прочих городов в Москве и Санкт-Петербурге. Утверждалось, что слова признательности российскому государю певец произнес по-баскски. В 1895 г. скульптор Мариано Бенлиуре посвятил ему мавзолей (установлен на городском кладбище в 1901 г.).
В долине говорили на ронкальском диалекте, который считается исчезнувшим с 1991 г., когда ушла из жизни последняя женщина, говорившая на нем — Фидела Бернат (1898-1991).

Julian Gaiarre Los Hugonotes-en, Errusian 1875. urtean emandako ekitaldia. Gaiarre Etxeko Artxibategia, Erronkari | Хулиан Гаярре в «Гугенотах», Россия, 1875 г. Архив Дома Гаярре, Ронкаль

Julian Gaiarre Los Hugonotes-en, Errusian 1875. urtean emandako ekitaldia. Gaiarre Etxeko Artxibategia, Erronkari

Хулиан Гаярре в «Гугенотах», Россия, 1875 г. Архив Дома Гаярре, Ронкаль

Julian Gaiarre Los Hugonotes-en, Errusian 1875. urtean emandako ekitaldia. Gaiarre Etxeko Artxibategia, Erronkari | Хулиан Гаярре в «Гугенотах», Россия, 1875 г. Архив Дома Гаярре, Ронкаль

Julian Gaiarre Los Hugonotes-en, Errusian 1875. urtean emandako ekitaldia. Gaiarre Etxeko Artxibategia, Erronkari

Хулиан Гаярре в «Гугенотах», Россия, 1875 г. Архив Дома Гаярре, Ронкаль

Azpimarratu behar dugu urte askotan emakumeek gorde zutela euskara, gizonek haziendekin larre-aldaketa egiten zuten eta, udaro ardiekin jaisten ziren hegoaldera eta hizkuntza galdu zuten, emakumeek, berriz, sutondoan gorde zuten euskara. Gaur egun euskaldunek erabiltzen dute euskara batua, edo Nafarroako edo Zuberoako aldakiren bat, baina erronkariera, zoritxarrez, desagertu da. Luis Bonaparte printzeak, bere euskararen atlas linguistikoan, sartu zuen erronkariera zubereraren barruan, iparraldeko auzokoekin. Geroago Azkuek euskalkitzat hartu zuen, nortasun berezkoarekin. Euskalkia berez ikertuta eta aztertuta dago, beste materialen artean oso baliagarria da Gaiarre tenoreak familiarekin izan zuen gutun trukaketa, guztia euskalki honetan idatzia.
Beraz, paisaia naturalak, mendi kirola, eskia, eta oraindik zibilizazioak zikindu ez dituen eremuetan paseatzea gustatzen bazaizu, erronkarieraz esango litzatekeen bezala, “Unki Xin”, Ongi etorri!

 

Следует отметить, что на протяжении многих лет именно женщины сохраняли баскский язык, так как мужчины занимались трансгумацией (1) и, спускаясь летом со своими овцами и другим скотом далеко на юг, утрачивали баскскую речь, в то время как женщины хранили ее у домашнего очага.
В настоящее время баскофоны используют «единый» баскский язык или же сулетинский или один из наваррских вариантов. Принц Луи-Люсьен Бонапарт в своем лингвистическом атласе баскского языка отнес ронкальский к сулетинскому диалекту соседей ронкальцев на севере. Впоследствии Р. М. де Аскуэ счел его отдельным диалектом. Он хорошо исследован, и среди других материалов для его изучения большую ценность представляет переписка Гаярре с его семьей, которую он вел на ронкальском.
Итак, если ты любишь красивые виды, горный спорт, лыжи и прогулки в нетронутых цивилизацией уголках, то, как сказали бы на ронкальском диалекте: «Унки Шин!», или «Добро пожаловать!»

 

(1) Трансгумация — перегон скота с летних пастбищ на зимние и наоборот.

 

Gehitu zuen iruzkinak - Добавьтe Ваш комментарий

Zure izena (goitizena)
Ваше имя (псевдоним):
Iruzkina
Комментарий:
  Картинка с секретным словом
Pasahitza
Секретное слово:
Materialen ikusketa - Просмотры материалов : 352331

Numeroen artxibategia
Архивы номеров