Zytsar eta Bosch-Gimpera akademikoaren arteko gutun trukaketa (lehenengo zatia)Из переписки Ю.В. Зыцаря с академиком П. Боск-Жимперой (часть первая)

Gernika 2008 №4

Герника 2008 №4

Pere Bosch i Gimpera. Argazkia: Institut d'Estudis Catalans (http://www.iec.cat) | Пере Боск-и-Жимпера. Фото: Институт каталанских исследований (http://www.iec.cat)

Pere Bosch i Gimpera. Argazkia: Institut d'Estudis Catalans (http://www.iec.cat)

Пере Боск-и-Жимпера. Фото: Институт каталанских исследований (http://www.iec.cat)

Pere Bosch i Gimpera. Argazkia: Institut d'Estudis Catalans (http://www.iec.cat) | Пере Боск-и-Жимпера. Фото: Институт каталанских исследований (http://www.iec.cat)

Pere Bosch i Gimpera. Argazkia: Institut d'Estudis Catalans (http://www.iec.cat)

Пере Боск-и-Жимпера. Фото: Институт каталанских исследований (http://www.iec.cat)

Pedro Bosch-Gimpera jauna, jaiotzez eta jatorriz Barcelonako katalana, bere garaian izan zen, orokorrean, Europako Mendebaldeko Akademia guztien kide eta etnologia europarraren adierazle nagusia, neurri osoko agintaria. 1936. urtean utzi zuen Espainia eta Mexikon bizi zen. Moskura etorri zen etnografia kongresu batera, bertan Y. Zitsarri eman zion elkar ezagutzeko ohorea.

Hau gertatu zen garaian, euskaldunen jatorriaren problema azaltzeko, P. Bosch-ek aurkezten zuen hitzaldia, jadanik lekua hartzen ari zen kaukasiar jatorriaren hipotesia, gainera talde bat osatzen ari zen P. Bosch-Gimperaren inguruan (Aranzadi, Barandiaran eta beste), pentsamendu bereko jendearekin. Areago, talde honetako lanetan asko eta asko erakargarria zen, batez ere Bosch-en beraren lanetan, eta hurbilpen berria sortzeak, aurrekoa mesprezatuz, ezinezkoa ematen zuen. Honegatik guztiagatik, Bosch-en gutunek gordetzen dute balore osoa euskaldunen hizkuntzetarako, ez bakarrik zientzia honetako historiarako (*).

 

Каталонец из Барселоны по рождению и происхождению Педро Боск-Жимпера был в свое время практически членом всех крупнейших западноевропейских академий наук и крупнейшим наиболее известным представителем европейской этнологии, авторитетным во всем масштабе ее проблем. Оставив после 1936 года Испанию, Боск поселился в Мексике, а в Москву, где оказал Ю.В. Зыцарю честь своим знакомством, приезжал на конгресс этнографов.

Ко времени этого знакомства те взгляды на проблему происхождения басков, которые П. Боск представлял, уже сдавали свои позиции гипотезе кавказского родства, причем распадалась и группа (Арансади, Барандиаран и др.) П. Боск-Жимперы, его единомышленников. Тем не менее, многое в трудах этой группы, и особенно самого Боска, заслуживало внимания, и разработать новый подход, пренебрегая прежним, не представлялось возможным. В силу этого до сих пор письма Боска сохраняют свою ценность для самой науки о языке басков, а не только для истории этой науки (*).

 

 

P. Bosch-Gimperak Y. Zytsarri, 68ko 3aren 11n.

П. Боск-Жимпера Ю. Зыцарю, 11/III-68.

Lagun estimagarria:

Мой уважаемый друг:

Uste dut zehatza dela zuk euskaldunei buruz diozuna. Penintsulako iparraldeko herri guztien maila kulturalak antzekoa izan behar zuen, baina aurre egin zieten zirkunstantzia historikoak desberdinak zirela eta, erromatar eta bisigodo konkistatzaileen aurka modu desberdinetan erreakzionatu zuten, eta modu desberdinetan norberaren ezaugarriak gorde zituzten.

Я полагаю очень верным все сказанное Вами о басках. Культурный уровень всех народов севера [Пиренейского – Ред.] полуострова должен был быть сходным, но различные исторические обстоятельства, с которыми они встретились, обусловили их различную реакцию на римских и вестготских завоевателей и сохранение их особенностей.

Kantabriarrak ziren, zalantzarik gabe, borrokalarienak, eta hori erakusten du Augustoren gerra kantabriarra. Nik uste dut seguruenera infiltrazio iberiarra zeukatela, handik borrokazaletasun handiago hura. Baskoiak, ziur aski aldika zelten konkista jasan zutelako (suessioiak, karistiarrak, autrigoiak) erromatarren menpekotasuna onartu zuten errazago, nahiz eta zonalde menditsuetan erromatarkuntza makala izan. Pixkanaka elementu zeltak xurgatuak izan zirelakoan nago, ugari ez ziren eta. Hortik heldu zen nahasketa, herritarrek gorde zuten euskal izaera, bai Nafarroan bai gaur egungo Euskadiko probintziatan. Kantabriarren zabaltze saioak, autrigoien kontra, adierazten du euskaldunek, haien artean autrigoi euskaldunduak, erromatarrak laguntzat hartzen zituztela. Galaikoak, lusitaniarren aurkako kanpainatan konkistatuak izan ziren baina beti erromatartu ziren maila urrian, honek adierazten du kastroen kulturaren jarraipenak. Izaera zeltaren iraupenak, aldika kantabriarrek izan zutena (haien artean antzinatik badago kultura posthallstatikoa), azaltzen du gerra kantabriarrean kantabriarrekin batera borroka egin zutela.

Несомненно, кантабры были наиболее воинственными, и это показывает кантабрийская война при Августе. Я полагал, что они, вероятно, впитали иберийский элемент, который объясняет их большую воинственность. Басконы, возможно, потому отчасти, что должны были испытать кельтское завоевание (суэссионов, каристиев, аутригонов) оказались более расположены к римскому господству, хотя в горных областях романизация была слабой. Постепенно кельтские элементы должны были быть поглощены из-за своей малочисленности, и в этом слиянии народная масса сохранила баскский характер как в Наварре, так и в нынешних провинциях Эускади. Попытка экспансии кантабров против аутригонов объясняет то, что баски, и среди них баскизированные аутригоны, рассматривали римлян союзниками. Галаики, завоеванные после кампаний против лузитан, всегда были плохо романизированы, что подтверждает длительное существование «культуры лагерей». Сохранение их кельтского характера, что отчасти наблюдалось у кантабров (у которых распространена также с очень раннего времени постгальштадтская культура) объясняет то, что в кантабрийской войне они сражались вместе с кантабрами.

Jatorrizko hizkuntzek bizirik irautea, gune erromatartu handietatik urrun, azaltzen da, nire ustez, erromatarrek beraiek ez zutelako erromatarkuntza intentsiboa egin. Ez bakarrik iparraldean, beste lekuetan ere badaude bertako hizkuntzak gorde zireneko lekukotasunak, Inperio berantiarrera arte. Bisigodoen garaian, Toledoko monarkiak ez du ezarri nahi benetako menpekotasuna euskaldunen gainean berandura arte, eta honek gerra pizten du. Orduan badago momentu bat, izpiritu borrokalaria sortzen duena, eta honek eragiten dio nafarrek erasoak antolatzeari (beren izenaren lehen lekukotasun historikoa) Burdeos ingururaino.

Продолжительность существования местных языков в областях, удаленных от больших римских центров, объясняется, на мой взгляд, тем, что сами римляне не предприняли попытку интенсивной романизации. Не только на севере, но и в других местах имеются свидетельства сохранения местных языков вплоть до поздней империи. В вестготскую эпоху Толедская монархия не пытается подчинить басков полностью до очень позднего времени, когда эта попытка вызывает войну. Тогда мы видим развитие воинственного характера, прочитывающегося также в нападениях наварров (первое историческое свидетельство их названия) на окрестности Бордо.

Erdi Aroan, gune nagusitik urrun egoteak ere azaltzen du zergatik arabiarrek ez zutela euskaldunenganako interesik erakutsi, eta Errekonkista garaian taldeek libre izaten jarraitzen dute, Bizkaiko jauntxoek Gaztelako jaunei men egiten zietela, geroago erregeri, eta mendietako taldeak ere libre geratu ziren. Adibidez, Andorrako kasua, gaur egun arte benetako errepublika autonomoa, Foix konderriko “suzerainete” feudalarekin (geroago Frantziako erregerekin) eta Urgeleko seoko apezpikutzarekin. Aragoi osatu zen kultura erromatar eta arabiarrari egokituriko taldeen gainean, Catalunyan bezala, lurraldearen gehiengoaren erromatartze intentsua eta geroago inperio frankoak bereganatzea, guzti honek azalduko luke euskal izaeraren iraupena, beste taldeek nortasun jatorrizkoa galtzen zuten bitartean, harekin batera hizkuntza primitiboak desagertu ziren, euskaldunen artean tinko eutsi ziotelarik.

В средние века та же удаленность от больших центров объясняет то, что арабы не интересовались басками, и когда настала реконкиста, последние продолжают быть свободными и защищенными феодальной покорностью Бискайи сеньорам Кастилии и затем королям; население в горах также остается свободным. Например, случай Андорры, настоящей автономной республики, дожившей до наших дней, с феодальным «suzerainete» по отношению к графству Фуа (которому наследовали короли Франции) и епископской кафедре в Урхеле. Образование Арагона группами, адаптировавшимися к романской и арабской культурам, а также интенсивнейшая романизация большей части Каталонии и, наконец, ее аннексия франкской империей, могут объяснить сохранение баскской самобытности и утрату первоначального своеобразия другими группами населения, у которых исчезли также их исконные языки, с упорством сохраняемые группами басков.

Poztuko naiz oso zurekin harremanetan jarraitzeaz, gogoratzen dut gure egonaldi atsegina Moskun.

Меня всегда будет радовать продолжение переписки с Вами, в память нашей столь приятной встречи в Москве.

P. Bosch-Gimpera.

П. Боск-Жимпера.

Zoriondu nahi dut Natatxa Sadomskaya andrea, bere gaztelania bikaina dela kausa.

Я выражаю свое восхищение превосходным испанским языком госпожи Наташи Садомской.

 

(*) Gutun trukaketa gaztelaniaz gauzatu zen.

 

(*) Переписка велась на испанском языке

 

Gehitu zuen iruzkinak - Добавьтe Ваш комментарий

Zure izena (goitizena)
Ваше имя (псевдоним):
Iruzkina
Комментарий:
  Картинка с секретным словом
Pasahitza
Секретное слово:
Materialen ikusketa - Просмотры материалов : 147610

Numeroen artxibategia
Архивы номеров