1937. urtea: Euskaldunak Sobiet Batasunean1937 год: Баски в СССР

Gernika 2009 №1

Герника 2009 №1

Irakurleen arretarako eskaintzen dugu orain Alexandr Nilin-en liburuko zatitxo bat, “Vek Futbola” (Futbolaren mende bat), Mosku, Terra, 1998. Bertan euskal selekzioaren jolasa deskribatzen da, Sobiet Batasunean 1937. urtean.

Мы предлагаем вниманию читателей фрагмент книги спортивного журналиста и писателя Александра Павловича Нилина «Век футбола» (Москва: Терра, 1998), в котором рассказано об игре баскской команды в СССР в 1937 г.

 

Alexandr Nilin

 

Александр Нилин

Zenbat urte igaro dira, zenbat gauza desberdin ikusi ditugu ordutik igaro den denboran, lilura galdu genuen, eszeptiko eta marmarti bihurtu ginen, hala ere, gure jokalarien jokoan distira сimiсoena agertuta, desengainu itsua gainditzen genuen, baina gure egunetara bizirik heldu diren adituek, bai zelaira atera eta ohorez euskaldunen kontra jokatu, bai tribunatik ikusi, ez dute zalantzan jartzen Mosku eta Batasuneko beste hiri asko harritu arazi zituen talde hau, mailagatik, 58ko brasildarren parekoa zela.

Прошло столько лет — столько всякого-разного повидали мы за прошедшие с тех пор времена, очаровывались, превращались в скептиков и ворчунов, преодолевая, однако, глухой скепсис при малейшем проблеске надежды на хороший футбол в исполнении наших игроков, но дожившие до наших дней специалисты, либо выходившие на поле и с честью сопротивлявшиеся баскам, либо смотревшие на них с трибун, ничуть не сомневаются, что эта потрясшая Москву и другие футбольные города Союза команда не уступала по классу бразильцам пятьдесят восьмого года.

Euskal taldea 1937. urtean | Команда басков. 1937 г.

Euskal taldea 1937. urtean

Команда басков. 1937 г.

Euskal taldea 1937. urtean | Команда басков. 1937 г.

Euskal taldea 1937. urtean

Команда басков. 1937 г.

Euskaldunak heldu ziren guregana 1937ko ekainean, herrialdeko txapelketa oraindik ez zen hasi, urte hartan luzatu zuten denboraldiko irekiera uztailaren 20ra arte. Baina inork ez luke esango gure taldeak oraindik ez zeudela prest eta gonbidatuek, horrela, abantaila zutela.
Euskaldunak Espainiatik heldu ziren, gerra zibilak urratzen zuen herrialdetik. Espainiako gerra gai minbera eta zabala da. Eta zertarako sartu gure aberriko futbolean. Baina gerra aurrean piztu zen (eta ez gerra ostean, pentsatu ohi den bezala) futbol gorakada ezin da ulertu, horretan sartzen ez badugu jende sobietarra, eta kontuan ez baditugu agintari sobietarrak espainiar antifaxistekiko harremanean, guregana futbolari errefuxiatu gaixoak etorrita.
Garaiko filmak, egunkariak eta liburuen arabera, jarrera ofiziala islatzen zutenak, gizaki sobietar guztiek Espainiarantz jotzen zuten, amets egiten zuten errepublikako armadan parte hartzeaz, Francoren kontra borroka egiteaz.

 

Баски приехали к нам в июне 1937 года — чемпионат страны еще не начался, в тот год с его открытием затянули до двадцатых чисел июля. Но ни у кого бы не повернулся язык сказать, что команды наши еще не готовы и гости, таким образом, имеют фору.
Баски прибыли из Испании — страны, расколотой гражданской войной. Война в Испании — тема щекотливая и обширная. И вроде бы зачем ее втискивать в рамки истории отечественного футбола. Но и наступившего перед войной (а не только после войны, как привыкли считать) футбольного бума не понять, не вникнув в отношение и советских людей, и советского начальства к испанским антифашистам, прибывшим в образе вольных футбольных посланников.
Судя по кинофильмам, газетам и книгам, официально трактующим то время, каждый советский человек рвался в Испанию, мечтая встать в ряды республиканской армии, воюющей против Франко.

Beste aldetik, gobernu sobietarraren laguntza modu erdi-ezkutuan adierazten zen, bai gure ofizialek, gerra aholkularien moduan soldadu antifaxistak laguntzen zituztenak, bai gure pilotuek, Espainiako zeruan frankistekin borroka egiten zutenak, goitizen arrotzak erabiltzen zituzten...

С другой стороны, помощь советского правительства выражалась в завуалированной форме — и наши офицеры, выступавшие в качестве военных советников у командиров-антифашистов, и наши летчики, дравшиеся с франкистами в испанском небе, носили иностранные псевдонимы...

Sobiet Batasunera ebakuatu zituzten ume espainiarrak, haien artean, hain zuzen ere, egon zen gero 50eko hamarkadan oso famatua izan zen Torpedoko atzelaria, Agustin Gomez, modu onean Valentin Ivanovi eta Eduard Streltsovi. despidoa eman ziena.

В Советский Союз эвакуировали испанских детей, среди которых кстати, был и ставший популярным в конце сороковых начале пятидесятых годов торпедовский защитник Агустин Гомес, по-доброму напутствовавший и Валентина Иванова, и Эдуарда Стрельцова.

Moskun hedatu zen zurrumurrua, euskaldunen taldean Errepublikako armadako jokalari-soldaduak zeudela. Eta Moskuk Espainiako futbolariak hartu zituen anaiak bezala, haiengan baloratu zuen futboleko maisutasun maila handia, baita faxismoaren kontrako heroitasuna ere.

По Москве прошел слух, что в команде басков есть игроки-бойцы республиканской армии. И Москва по-братски встречала футболистов из Испании, уважая в них не только высококлассных мастеров футбола, но и героев сопротивления фашизму.

... Lehen partiduan “Lokomotiv”-ek 1:5 galdu zuenean bertako jokalariak ez ziren tristatu. Azken batean “Lokomotiv” ez zen “Spartak” eta ez zen “Dinamo”. Eta guztiak ilunduko liratekeen, euskaldunek izen-ona izan ez bazuten. Hurrengo partidurako interesa handitu baino ez zen egin. Moskura Sobiet Batasuneko hiri desberdinetatik bi milioi baino eskaera gehiago heldu ziren billete bat lortzeko. “Dinamo”ko hiriko futbol-zelaiaren handitasuna belarriz ezagututa, antza probintziakoek ezin zuten ulertu harmailetan, eta sarrerarik gabekoak ahalik eta gehienez sartuz, ez ziren kabitzen ezta hirurogei mila ere...

... Поражение «Локомотива» в первом матче со счетом 1:5 никого из болельщиков не убило горем. «Локомотив» в конце концов не «Спартак» и не «Динамо». Да и огорчились бы все, не соответствуй баски своей репутации. Интерес к последовавшим матчам только поднялся. В Москву из разных городов СССР поступило свыше двух миллионов заявок на билеты. Наслышанные о громадности столичного стадиона «Динамо» провинциалы, по-видимому плохо себе представляли, что трибуны и с максимумом прорвавших кордоны безбилетников не вместят и шестидесяти тысяч...

Aditu guztiak ziur zeuden Moskuko “Dinamok” euskaldunei benetako borroka emango ziela. Bai, aurreko partiduan denek ikusi zuten Pereiro, Langara, Gorostiza, Irarragorri eta orduan jokalari sobietarrek parte hartu ezin zuten munduko txapelketako Solaguren ez zirela makalak. Baina dinamotarrak kikildu? Futbol zaleek ondo gogoratzen zuten 36ko lehen eguneko partiduan, Pariseko “Parc des Princes” futbol zelaian nazioarteko kazetariak pozarren zeudela Iakushyn-ekin, dribbling ederraz paristarrak liluratu zituen Ilyn-ekin, Lagshin-ekin eta batez ere eraso erdian zegoen Smirnov-ekin. Aipatu ditugun guztiak iragarrita zeuden Moskuko partidurako. Datu kurioso bat, euskaldunen kontra atera zen taldean geroko Sobiet Batasuneko selekzioko hiru entrenatzaile zeuden : Iakushyn eta Gavril Kalatxin futbolean eta Arkadi Txernyshev jokeian. Kalatxin eta Txernyshev erdi zelaian aritu ziren.

В том, что московское «Динамо» даст баскам настоящий бой, никто из знатоков не сомневался. Да, в предыдущей встрече все смогли убедиться, что Регейро, Лангара, Горстеница, Ираррагори и участник недостижимого для советских игроков тогда чемпионата мира Силаурен — не дутые величины. Но динамовцам ли комплексовать? Любители футбола прекрасно помнили, что после матча в первый день нового, тридцать шестого на стадионе «Парк де Пренс» в Париже международная пресса восторгалась Якушиным, очаровавшим парижан своим дриблингом Ильиным, Лапшиным и особенно Смирновым в центре атаки. Каждый из перечисленных был заявлен и на московский матч. Любопытно, что в составе, вышедшем против басков, было три будущих тренера сборной СССР: Якушин и Гавриил Качалин — по футболу и Аркадий Чернышев — по хоккею с шайбой. Качалин и Чернышев играли в полузащите.

Dinamotarrek borroka eman zuten, areago, ia lehen zati osoan eztabaidatu ezineko lehentasuna izan zuten. Sergei Ilyn-ek ireki zuen markagailua eta jolasaren arabera zalantzarik gabe gol gehiago espero ziren. Baina hau beharrean atsedenaldiaren aurrean bertan, hiru minututan, euskaldunek bi gol sartu zizkioten Rostov-eko “Dinamotik” gonbidatuta etorri zen Nikolai Bozhenko atezainari. Bigarren zatian jabeek ezin zioten buelta eman, areago, ez zituzten berreskuratu lehentasuna eta ekintzaren tentsioa.

Динамовцы не просто дали бой, а почти весь первый тайм имели неоспоримое преимущество. Сергей Ильин открыл счет — и по ходу игры ожидалось его непременное увеличение. Но вместо этого перед самым перерывом баски за три минуты забили два гола приглашенному из ростовского «Динамо» вратарю Николаю Боженко. Во втором тайме хозяева поля не только отыгрались, а и преимущества в интенсивности действий себе не вернули.

Entrenatzaile espainiarrak, Pedro Vallanok (lehenaldian berau mundu mailako jokalaria) dinamotar faboritoei buruz esan zuen Frantziako prentsak esan zuen gauza bera. Hala ere ezin izan zuen bere harridura ezkutatu, nola zen posible halako maila zuten jokalariak oraindik “bost lerroan” sistema arkaikoaz jolastea, nazioarteko mailako edozein taldeek aspaldian “uve bikoitzera” igaro zirenean. Iradoki zien, halako jokalari trebeak gora behera, haien aurrean Vallanok txapela kentzen zuela, ez zutela aukerarik izango taktika modernoa erabiltzen zuten taldeen aurrean.

Испанский тренер Педро Вальяно (в прошлом сам игрок с мировым именем) сказал про динамовских фаворитов примерно те же слова, что и французская пресса. Однако не смог скрыть недоумения: почему мастера такого класса до сих пор играют по архаичной системе «пять в линию», когда все уважающие себя клубы международного уровня давно перешли на «дубль вэ». Он предложил, что при всех талантах коллег, перед которыми Вальяно снимает берет, у них нет шансов соперничать с клубами, избравшими современную тактику.

Nahiz eta errespetu osoz hartu, jokalari trebeek ez zioten sinetsi.

При всем встречном уважении к испанцу никто из талантов ему не поверил.

Eta atzerritarraren aholkuak oraindik gutxiago sinetsi zituzten Leningradeko partiduaren ostean, hiriko selekzioan Peka Dementev eta Valentin Fiodorov ez ziren euskaldunak baino traketsagoak izan eta Sazonovek eta Kryazhnovek gol bana sartu zuten, eta partidua bina amaitu zen.

И в недоверии своем к иностранным советам все укрепились после матча в Ленинграде, где в сборной города Пека Дементьев и Валентин Федоров выглядели как бы не неискуснее басков, а Сазонов с Кряжковым забили по мячу — и матч закончился вничью.

Hurrengo partidua “Dinamoko” selekzio batekin zela eta, Leningradetik ekarri zituzten Peka eta Fiodorov, Tbilisitik ekarri zituzten Alexei Dorokhov atezaina eta Shota Shavgulidze atzelaria, Moskun aurreko partiduaren arabera onenak izan zirenekin elkartu ziren eta “Dinamoko” zelaira irten ziren segurtasunez beterik.

Поскольку следующую игру проводили в статусе сборной «Динамо», из Ленинграда выписали Пеку и Федорова, а из Тбилиси затребовали вратаря Алексея Дорохова и защитника Шоту Шавгулидзе, соединили с лучшими по впечатлению от предыдущего московского матча — и вышли на динамовское поле преисполненные уверенности.

...Hogeita hamargarren minutuan 0:4 galtzen ari ziren. Baina ez dugu sakonduko segurtasunaren kontua. Lehen zatia amaitzeko falta ziren hamabost minututan Pekak, Smirnovek eta Semitxasthyk gol bana sartu zuten, eta bigarren zatia hasi bezain laster Smirnovek sartu zien euskaldunei laugarren gola...

... К тридцатой минуте проигрывали 0:4. Но острить насчет уверенности не станем. За оставшиеся до конца тайма пятнадцать минут Пека, Смирнов и Семичастный три мяча отыграли, а не успел начаться второй тайм, как Смирнов забил баскам и четвертый гол...

Kirolean, baina, justizia ez da garaile ateratzen bizitza arruntean baino sarriago, zorte onik ez dagoenean. Egun hartan zortea falta zitzaion argi eta garbi “Dinamoari”. Euskaldun eskarmentatuek (zehatzago, taktikan trebeagoek) gainetik pasatu zieten aurkari nekatuei (futbolariek esaten dutenez, “jesarriei”), 7:4.

В спорте, однако, справедливость торжествует не чаще, чем в обыденной жизни, когда нет фарта. Фарта в тот день «Динамо» явно недоставало. Опытные (точнее, искушенные в тактике) баски добили уставших (подсевших, как футболисты говорят) соперников — 7:4.

Arrazoi ezezagunengatik, Starostyn-ek bere oroimenetan ere aitortu ez zituenak, “Spartakek” ez zuen jokatu behar euskaldunen kontrako partidu seriean. Eta "Spartakek" patuari eskertu beharko zion, lotsatik salbatu zen eta. Baina haiek, alderantziz, Kesarevi, komunista gazteen buruari, presionatzen zioten, harekin Starostyn, Erregeren ehiztari bezala, behin baino gehiagotan ehizara joana zen, kontaktu guztiak erabili zituzten, gizarteko indarrekin egin zuten presioa (Starostyn agintarien laguna izateaz gain, ezagutzen zituen idazleak, aktoreak, kazetariak), euskaldunekin prestatu ez zen partidurako baimena lortzearren.

По каким-то причинам, даже Старостиными в своих мемуарах не обнародованным, «Спартак» не должен был участвовать в серии матчей с басками. И «Спартаку» бы судьбу благодарить, что спасла их от позора. А они, наоборот, нажали на комсомольского вождя Кесарева, с которым Старостины, как сыновья царского егеря, нередко вместе охотились, пустили в ход все прочие свои связи, давили на общественность (Старостины не только с начальниками дружили, но и с писателями, актерами, газетчиками) — вынь и положь им разрешение на незапланированный матч с басками.

Eta lortu zuten baimena. Orain jokatzea, besterik ez zen behar. Beste emaitzaz hitz egin ere ez. Ez zen soberako detaileetan sartu behar. Baina 37. urtea zen. Eta “Dinamoren” galera barkatu bazen (eta barkatu bazen, oraindik ez zen jakiten) salbuespen bezala, “Spartak-en” babesleei golak suposatu ahal zitzaizkien (ez futbolekoak, benetakoak baizik). Eta Starostynen ekimenak hasi ziren aspertzen goiko aldean. Eta Starostynek bazekien, noski. Baina zergatik egin zuten apostu, eta Starostynek ere, patuaren alde?

И выбили-таки себе разрешение. Теперь осталось только выиграть. Об ином результате не могло быть и речи. Не хотелось бы сгущать излишне краски. Но шел-то тридцать седьмой год. И проигрыш, прощенный (и прощенный ли, неизвестно еще было) в порядке исключения «Динамо», мог спартаковским покровителям стоить голов (не футбольных, а собственных). Да и самостоятельность Старостиных начала раздражать наверху. О чем Старостины знали, конечно. Но на то они и Старостины, чтобы во имя чести ставить на карту судьбу...

Jakina, “Spartakek” ere taldea indartu zuten ahalik eta gehien. Kievetik deitu zuten Shilovski, PDKAtik Malinin, “Lokomotiv”etik Terenkov, “Metalurg”etik, seguruenera herrialdeko futbol zale guztien pozerako, Grigori Fiodotov. Orduan oraindik jokatzen zuen ezkerraldean, zentraleko lekua, beti bezala, “Spartak”eko mainatuak, Bolgarrek (Vladimir Stepanov) betetzen zuen.

Конечно, и «Спартак» свой состав усилил максимально. Из Киева призвали Шиловского и Щегоцкого, из ПДКА — Малинина, из «Локомотива» — Теренкова, а из «Металлурга» — к радости, наверное, всех болельщиков страны — Григория Федотова. Он тогда еще играл на левом краю — место центрофорварда, как всегда, занял спартаковский баловень Болгар (Владимир Степанов).

Baina partidu honetan erabakigarria izan zen “Spartak”eko agintariek, dinamotarren galerak ikusita, azkenean ulertu zutela beste taldeko jokalari trebeez indartzea ez zela nahiko. Euskaldunak garaitu ahal dituztela espero ez zuten mugimendu taktiko batez.

Но решающим в подготовке к этому матчу было то, что спартаковские вожаки, насмотревшиеся на поражения динамовцев, поняли наконец, что одного подкрепления талантами из других клубов мало. Что баски могут быть побиты лишь неожиданным для них тактическим ходом.

Baina jokalari serioek sinetsi ahal zuten entrenamendu luzerik gabe eta partidurik jokatu gabe, “arbeletik” joka zezaketela “uve bikoitza”?

Да и могли разве серьезные игроки поверить, что без долгих тренировок и спарингов команда «с листа» сыграет «дубль вэ»?

Spartaktarrek, hala ere, arriskatu zuten transformazioan. Andrei Starostyn konbentzitu zuten defentsako erdialdetik arearantz mugi zedin. Eta bere gain hartu zuen Langara boteretsuari eusteko lan latza, “Dinamoren” kontra gol gehien sartu zuen jokalaria.

Спартаковцы, однако, рискнули на преобразование. Сумели уговорить Андрея Старостина из центра полузащиты отодвинуться к своей штрафной площадке. И принять на себя всю тяжесть с неудержимо мощным Лангарой, забившим в игре с «Динамо» больше всех мячей.

Euskaldunak nahastu ziren, hiru defentsen aldakia Sobiet Batasuneko partidu guztietan lehen aldiz aurkitu zutenean.

Баски растерялись, столкнувшись с вариантом трех защитников впервые за все матчи в СССР.

Gaur egun, garai sobietarreko mito guztiak kritikatzea moda den denbora honetan, futbolekoa barne, “Spartak”en arrakasta halako zalantza gaiztoaren azpian jartzen denean, korrontearen kontra jotzearren berriro gorbata gorria jantzi eta tutuaren deia entzun nahi dela.

В пору, когда модным стало опровергать все мифы советской эпохи, в том числе и футбольные, успех «Спартака» ставился уж под такое злопыхательское сомнение, что из чувства противоречия снова хотелось повязать красный галстук и услышать сигнал горниста.

Zalantzan jartzeko arrazoi zehatzak egon badaude. Baina 6:2, emaitza borobila da. Halako emaitzari ezin zaio punta atera. Emaitza, jakina, ez zen jokoagatik merezia. Taktika ona izan zen, Eta jadanik hainbat garaipen lortu zuten gonbidatuak urduri jarri ziren, buelta eman nahi zioten Blancoren atean jaso zuten penalty aztoragarria eta gero, eta luze protestaka aritu zitzaien arbitroari. Eta spartaktarrek jakin izan zuten aprobetxatzen bat-batean jokalari handi horiek bereganatu zituen nahasmendua. Orain golak markatzen zizkieten makurtu, errendituei, ez adorez aurka egiten zutenei. Taktika oso ona izan zen. Baina justua da, kirol mailan, Grigori Fiodotovi meritua kentzea, garai hartan ziur aski mundu mailako izarren parekoa eta euskaldunei lehen gola sartu ziena, hogeita hamar metrotik eskuadratik bertatik, berehala gonbidatuei oreka kendu ziena? Edo Andrei Starostyni, ohituta ez zegoen postu batean, Langara aurrean nekatu ezina? Edo Anatoli Akimov atezainari, “Parc des Princes”eko partiduan eman zioten balorazioa berretsiz, golak gehitu ez zirela? Edo Bolgarri, euskaldunei hiru gol egin ziena?

В сомнениях есть определенный резон. Но 6:2 — это 6:2. Совсем уж за уши к такому результату не притащишь. Счет, разумеется, не по игре. Просто порядок бил класс — и у несколько занесшихся от уже одержанных побед гостей сдали нервы, им бы спешить отыгрываться после возмутившего их пенальти в ворота Бланке, а они не спешили прервать пререкания с рефери. И спартаковцы чутко уловили охватившую вдруг больших мастеров растерянность. Голы ими забивались теперь сникшим, сдавшимся, а не яростно сопротивлявшимся. Порядок бил класс. Но честно ли, по-спортивному ли отказывать в классе Григорию Федотову, наверняка не уступавшему ни в чем тогда мировым звездам и влепившему баскам первый гол метров с тридцати под таким острым углом, что сразу же выбило гостей из колеи? Или Андрею Старостину, в непривычной для себя роли не стушевавшемуся перед Лангрой? Или вратарю Анатолию Акимову, подтвердившему, что оценки, данные ему за новогодний матч на «Парк де Пренс», нисколько не завышены? Или Болгару, вколотившему баскам целых три гола?

Memoriagileek ematen dute partidu hau serieko azkena balitz bezala, erabakigarria. Errealitatean “planifikatu gabeko” galeraren ostean euskaldunek jarraitu zuten Kieven, Tbilisin, hortxe bitan jokatu zuten, eta Mexikon. Eta leku guztietan irabazi zuten. 37. urtean ez zuten parekorik...

Мемуаристы выдают этот матч за последний-решительный, завершивший серию. На самом деле турне после «незапланированного» поражения баски продолжили еще в Киеве, Тбилиси, где сыграли дважды, и в Минске. И побеждали везде. Им равных в тридцать седьмом году не было...

 

Gehitu zuen iruzkinak - Добавьтe Ваш комментарий

Zure izena (goitizena)
Ваше имя (псевдоним):
Iruzkina
Комментарий:
  Картинка с секретным словом
Pasahitza
Секретное слово:
Materialen ikusketa - Просмотры материалов : 352386

Numeroen artxibategia
Архивы номеров