Arantxa UrretabizkaiaАранча Урретабискайя

Gernika 2008 №8

Герника 2008 №8

Arantxa Donostian jaio zen 1947. urtean. Euskaltzaindiko “urgazlea” da eta kazetari lanak egin ditu Euskal Telebistan eta beste komunikabideetan. 1972. urtean argitaratzen du bere lehen poema bilduma, San Pedro bezperaren ondokoak, Hamar urte beranduago Kritika Nazional Saria jasotzen du Maitasunaren magalean poema bildumarekin. Bilduma bietan hizkera intimista eta izadirako maitasun ageria nabarmentzen dira.

Аранча родилась в Доностии в 1947 г. Член-корреспондент Академии баскского языка (Эускалцайндии). Работала журналистом на ЭТБ (Баскском телевидении) и в других средствах массовой информации. Впервые опубликовала свои стихи в 1972 г. — большую поэму «Последствия вечера накануне Петрова дня». Десять лет спустя Аранча получила Национальную премию критики за вторую книгу стихов «В лоне любви». В обеих книгах выделяется ее доверительный язык и любовь к природе.

Eleberrietan batez ere haur eta gazte literaturan aritu da, adinekoentzat zenbait lan idatzi baditu ere: Zergaitik Pampox, Aspaldian espero zaitudalako ez nago sekula bakarrik eta Saturno (1987). Bere azken lana Koaderno Gorria da, errusierara itzulita dagoena Elena Zernovaren esku (Krasnaya tetrad, San Petersburgo, 2008). Gainera zinemarako gidoiak ere egin ditu, Albaniako konkista, Segoviako ihesa eta Lauaxeta.

В прозе она писала прежде всего для детей и юношества, но выпустила несколько книг и для взрослых: «Почему, милый?» (1979), «Так как жду тебя очень долго, никогда не бываю одна» и «Сатурн» (1987). Ее последний роман — «Красная тетрадь» (1998) — переведен недавно на русский язык Еленой Зерновой («Красная тетрадь», Санкт-Петербург: Издательство СПбГУ, 2008). Кроме того, Урретабискайя писала сценарии для большого экрана: «Завоевание Албании», «Побег из Сеговии» и «Лауашета».

Argazkia: Xabier Errazti | Фото: Шабьер Эррасти

Argazkia: Xabier Errazti

Фото: Шабьер Эррасти

Argazkia: Xabier Errazti | Фото: Шабьер Эррасти

Argazkia: Xabier Errazti

Фото: Шабьер Эррасти

Noiz hasi zinen idazten?
Txikitatik irakurri izan dut asko (nire amaren ustetan, gehiegi). Sasoi hartan ez zegoen nire inguruan liburutegirik eta ahal nuen tokitik lortzen nituen liburuak. Batzuetan, gure ama zenak lantegi zuen dendatik. Ekartzen zizkidan salgai zeuden liburuak eta nik apenas zabaldu gabe irakurtzen nituen, erosleak liburua irakurria zegoela jakin ez zezan.
Gero, nerabezaroan, hamabost urteen bueltan, errezatu eta guzti egiten nuen idazle bilakatu ahal izateko. Ez dakit data zehatza, baina badakit hamasei urte nituenetik ez dudala errezatu, beraz…
Nik, orduan, uste nuen idaztea grazia bat zela, zerutik edo auskalo nondik etorritako grazia. Aspalditik dakit ez dela horrela, ofizio bat dela, beste asko bezala eta ofizioak jardunean ikasten dira, ez teorian.

Zer da zailago, idaztea edo argitaratzea?
Niretzat zailena idaztea da. Oso zaila, gainera, ez baita hori nire bizibidea. Ofizioz kazetari naiz eta hor idazten dut bizitzeko behar dudan dirua. Literatura, berriz, askatasunaren esparrua da niretzat. Horregatik idazten dut hain gutxi, askatasuna oso garesti delako. Gure artean, behin ibilbide bat izanez gero, ez da zaila argitaratzea.

Umeentzat eta adinekoentzat esku berean idatzea, tarteko mugarik ikusten al duzu?
Behin baino ez dut idatzi liburu bat adin zehatz baterako. Ez dakit umeentzat zen, uste dut 12-14 urte bitartekoentzat zela. Eta ez daukat errepikatzeko gogorik. Nire ustez, literatura askatasunaren erreinua da, kazetaritza laneko konpromiso eta loturetatik askatzen naizen lekua. Ez nau erakartzen mugak jartzeak.

 

Когда ты начала писать?
С детства я много читала (по мнению моей матери, слишком много). В те времена поблизости не было библиотек, и я доставала книги, где только можно. Иногда из магазина, в котором работала моя мать. Она приносила мне имевшиеся у них в продаже книги, и я читала их, почти не открывая, чтобы покупатель не узнал, что кто-то читал книгу до него.
После, в юности, в пятнадцать лет, я даже молилась о том, чтобы стать писательницей. Не помню точной даты, но знаю, что, когда мне исполнилось 16 лет, я уже не молилась, так что...
Тогда я верила в то, что писать — это дар, подарок, посланный с небес или кто знает, откуда. Уже очень давно я знаю, что это не так, что это ремесло, как многие другие профессии, а ремесла осваивают, работая и не теоретизируя.

Что сложнее, писать или публиковаться?
Для меня труднее всего писать. Еще и потому, что это не моя профессия. Моя работа — это работа журналиста, и там я пишу, чтобы заработать деньги, нужные для жизни. Литература для меня, наоборот, — пространство свободы. Поэтому я так мало пишу, ведь свобода стоит дорого. У нас, если есть путь за плечами, печататься несложно.

Писать для детей, писать для взрослых одной и той же рукой. Где ты видишь водораздел?
Только однажды я написала книгу, думая о конкретном возрасте. Не знаю, для детей или скорее для тех, кому 12-14 лет. И не собираюсь повторять этот опыт. Для меня литература — это царство свободы, где я освобождаюсь от оков и обязательств журналистской работы. Мне не нравится себя ограничивать.

Zer da gidoi bat osatzea? Beste gidoigile bat ondoan izatea lagungarri edo molestagarri da?
Bitan bakarrik egin dut lan zinemarako eta ez daukat ere errepikatzeko asmorik. Lehenengoan nire zeregina zen historia osatzea eta gero gidoi moduan jartzea. Zera gertatu zen, zuzendariak eta biok ikuspegi desberdina geneukala, kontatu nahi genuenari buruz, eta jakina, bere irizpideak iraun zuen. Hortxe ikasi nuen zineman agindu eta erabakitzen duena zuzendaria dela. Bigarrenean gidoia ez zen nirea izan. Elkarrizketak idazteari ekin nion, hainbat sekuentziatan eta zuzenketak iradoki nizkien, hainbat betiko testuari erantsi zizkioten, eta zenbait ez.

Что значит создать сценарий? Мешает или помогает присутствие другого сценариста?
Всего два раза я работала для кино и тоже не имею намерения возвращаться к этому. В первом случае моя работа заключалась в том, чтобы скроить историю и затем написать к ней сценарий вместе с режиссером. Так вышло, что режиссер и я очень по-разному видели то, о чем хотели бы рассказать и, разумеется, его мнение восторжествовало. Оттуда я вынесла урок, что в кино командует и решает режиссер. Во втором случае сценарий был не мой. Моя задача сводилась к написанию диалогов в отдельных эпизодах и поправкам, одни из которых вошли в окончательный текст, другие же нет.

Kazetariaren lanak, ikuspegi berezia ematen dio giza izaerari?
Kazetaritza lanak egitea norberaren kanpora begiratzea da, munduari begiratzea eta ikusi eta entzuten dena kontatzea. Literatura egitea barrura begiratzea da, osatzen ari zaren historia barruan dagoelako, ez kanpoan. Bi erregistroak ditut gogoko. Lehena objektiboa da, bigarrena subjektiboa. Eta badago hirugarren bat, praktikoa, eskatzen didatelako eta hortik bizi naizelako: iritziaren eremua da, gehien kontrolatzea kostatu zaidana.

Работа журналиста сообщает особый взгляд на человеческую природу?
Заниматься журналистикой означает смотреть вовне себя, наблюдать мир и рассказывать то, что видишь и слышишь. Заниматься литературой — смотреть внутрь, так как история, которую ты выстраиваешь, находится внутри, не снаружи. Мне по душе оба взгляда. Первый объективный, второй субъективный. И существует третий, к которому я также прибегаю потому, что меня просят об этом и от этого я живу — это область мнения, то, что далось мне труднее всего.

Euskaltzaindia bornean burutzen dituzun ekintzak, zer dira zuretzat?
Ez dut parte gehiegi hartzen Euskaltzaindian. Egiatan, duela urte asko erabaki nuen nirea kontatzea zela. Hori bai, ahalik eta hoberen jarraitzen dizkiet arauei, eta hori ez da erraza egunez egun, urtez urte osatzen ari den hizkuntza batean.

Что означает для тебя участие в работе Академии баскского языка?
Я не слишком активно участвую в Эускалцайндии. Сказать по правде, я уже давно решила, что мое дело — писать. Разумеется, следуя как можно ближе языковым нормам — непростая вещь в языке, развивающемся изо дня в день, из года в год.

Zein da literatur itzulpenak jokatzen duen papera gizarte elebidun batean?
Garrantzizko rola du. Urteetan (hamarkada baino gehiago) nire auzokoek, baita nire lagunek ere, bazekiten idazten nuela baina ezin zuten nire lanik irakurri. Gizarte honetan euskaldunak elebidunak garelako. Gaztelaniaz dakitenak dira elebakarrak.

Какую роль литературный перевод играет в двуязычном обществе?
Очень важную роль. Годами (больше десяти лет) мои соседи, даже мои друзья знали, что я пишу, но не могли прочитать мои работы. Потому что в нашем обществе только баскофоны билингвы. Испаноязычное население владеет только одним языком.

Zein dira zure pertsonaia maitatuenak edozein arlo kulturaletan? Sortzapen desberdinez hitz egin daiteke?
Orokorrean emakumeak izaten dira, salbuespenen bat salbu, Ghandi adibidez. Nahi duzuna egiteko balio ez dizun heziketa jasotzen duzunean, erreferenteak kanpoaldean bilatu behar dituzu, liburuetan, bidean zure aurretik ibili diren pertsonengan.

Твои любимые персонажи из любой области культуры?
В основном это женщины за некоторыми исключениями, например, Ганди. Когда получаешь образование и видишь, что оно бесполезно для того, чем хотел бы заняться, ты вынужден искать авторитеты вовне — в книгах, в своих предшественниках.

Azkenaldian asko hitz egiten da kulturaren esparru desberdinetara emakumearen hurbilketaz. Badaude horretan ezaugarri berezirik?
Galdera honi buruz azken hogeita hamar urtetan gauza desberdinak pentsatu ditut. Uste dut begirada desberdinak daudela, hala ere kontu hormonalek baino, bizimoduek mugatzen dute. Egiatan, uste dut edozein pertsonak baduela bizitzan jokatu nahi duen papera aukeratzeko eskubidea, jaiotzean egokitu zaion sexua kontuan izan gabe. Uste dut bizi naizen gizarteko emakumeok mutanteak garela, gauza batzuk egin eta izateari utzi diogu beste gauza batzuk egin eta izateko. Kontua da gizon batzuk ere  aldatzen ari direla, baina astiroago, tanta-kontagailuan bezala. Errealitatean, nire gustuko emakumeek badituzte “maskulinotzat” jotzen diren ezaugarriak eta nire gustuko gizonek badituzte alde “femeninoak”.

Последнее время много говорят о женском подходе к различным сферам культуры. Каковы особенности этого подхода?
Я по-разному относилась к этому вопросу на протяжении последних тридцати лет. Полагаю, что существуют разные взгляды, но в большей степени, чем гормонами, они определяются образом жизни. В действительности, я думаю, каждый человек имеет право выбрать роль, которую хочет играть в жизни, независимо от пола, выпавшего на его долю. Я считаю, что женщины в обществе, в котором живу я, — меняются: мы перестаем быть одними и делать одно для того чтобы стать другими и делать другое. Проблема в том, что мужчины также меняются, но медленнее, в час по чайной ложке. На деле женщины, которые мне нравятся, обладают чертами, считающимися «мужскими», а симпатичные мне мужчины не лишены «женских» граней.

Hiritarkideok, zoriontsuak gara? Posiblea da norberaren barruan parke natural bat aurkitzea?
Ez dut uste mundu honetara etorri garela zoriontsu izatera, besterik gabe. Uste dut mundua hobetzeko beharra dugula, pixka batean bada ere. Pozik bizi daiteke hirian eta zoritxarreko herrian, eta alderantziz. Ni 15.000 biztanleko hiri batean bizi naiz eta aldika hiri handietara eta zelaietara. Oreka bilatzeko modua, besteak beste, natura behatzean datza, landareak lantzean, honi denbora asko ematen diot.

Горожане, счастливы мы? Или возможно отыскать девственный уголок внутри самого себя?
Я не думаю, что мы пришли в этот мир только за счастьем. Считаю, что у нас есть обязанность сделать этот мир лучше, пусть только чуть-чуть. Можно быть счастливым в мегаполисе и несчастным в деревне. И наоборот. Я живу в городе с населением 15000 человек и периодически совершаю поездки в большие города и сельскую местность. Мой способ находить равновесие включает, среди прочего, наблюдение за природой и выращивание растений — занятие, которому я посвящаю много времени.

Zein aholku eman diezaiokezu hastear dagoen bati?
Irakurri dezala ahal duen guztia eta idatzi dezala. Pelukera ona izateko buru asko zaindu behar dira, mekanikoa izateko auto askoren motorrean sartu behar dira eskuak.

Что ты можешь посоветовать тому, кто начинает писать?
Пусть он читает все, что может, и пишет. Для того, чтобы быть хорошим парикмахером, надо постричь немало голов, чтобы быть хорошим механиком, следует покопаться во многих моторах.

Zer nabarmendu ahal duzu errusiar literaturan?
Klasikoak, Tolstoi, Dostoyevski, Gorki… Pittin bat Mayakovski… eta ezer gutxi gehiago.

Кого ты можешь выделить в русской литературе?
Классиков: Толстой, Достоевский, Горький... отчасти Маяковский... вот почти все.

Zer aurki dezake errusiar irakurle batek euskal literaturan?
Aurreko erantzunean argi ikusten denez, oso ezaguera azalezkoa dut  errusiar literaturaz eta ezin diot galdera honi erantzun aproposik eman. Oro har, literatura guztiak herri baten kulturaren eta orainaren isla dira eta hori da guk eskaini dezakeguna.
Что может найти русский читатель в баскской литературе?
Как можно ясно видеть в предыдущем ответе, у меня весьма поверхностное представление о русской литературе и мне трудно дать верный ответ на этот вопрос. Вообще, любая литература отражает культуру и настоящее народа, — то, что можем предложить и мы.
 

Gehitu zuen iruzkinak - Добавьтe Ваш комментарий

Zure izena (goitizena)
Ваше имя (псевдоним):
Iruzkina
Комментарий:
  Картинка с секретным словом
Pasahitza
Секретное слово:
Materialen ikusketa - Просмотры материалов : 352322

Numeroen artxibategia
Архивы номеров